Монгол Улс цуцлагдсан нүүрсний төслүүдийн хэмжээгээрээ дэлхийг тэргүүлсэн үү?
Amarsanaa Sunduijav
Verified Editorial
Дэлхийн эрчим хүчний салбарт уур амьсгалын өөрчлөлт болон геополитикийн тодорхойгүй байдлаас шалтгаалсан маш сонирхолтой парадокс ажиглагдаж байна. Global Energy Monitor (GEM) байгууллагаас гаргасан дэлхийн нүүрсний цахилгаан станцуудын жилийн тойм тайланд дурдсанаар, дэлхийн хэмжээнд нүүрсний шинэ хүчин чадал 3.5%-иар өсөж, 97.4 ГВт-д хүрсэн нь түүхэн дэх хоёр дахь өндөр үзүүлэлт боллоо. Гэвч үүнтэй зэрэгцэн олон улсын хөрөнгө оруулагчдын анхаарлыг татсан нэгэн гэнэтийн үзүүлэлт гарсан нь Монгол Улс цуцлагдсан нүүрсний төслүүдийн хэмжээгээрээ дэлхийг тэргүүлсэн явдал байв. Манай улс дангаараа дэлхийн нийт цуцлагдсан чадлын 24%-ийг (5.3 ГВт) бүрдүүлсэн байна.
Гаднаас нь харахад энэ нь Монголын нүүрсний салбарын ухралт мэт харагдаж болох ч, дотоод бүтэц рүү нь өнгийвөл энэ бол ердөө ганцхан "цаасан дээрх" аварга мега төслийг цуцалсан явдал бөгөөд манай улсын нүүрсний багцад урт хугацааны эрүүл шилжилтийг авчирч буй хэрэг юм.
GEM-ийн тайланд дурдагдсан 5.3 ГВт-ын цуцлалт нь олон жижиг станцууд хаалгаа барьсан хэрэг биш, харин олон жил яригдсан 5,280 МВт-ын хүчин чадалтай Шивээ-Овоогийн экспорт руу чиглэсэн цахилгаан станцын төсөл албан ёсоор хаагдсаны үр дүн юм. Анх 2000-аад оны дундуур Төрийн өмчит "Эрдэнэс Монгол" компани болон Хятадын Төрийн цахилгаан сүлжээ корпораци (State Grid) хамтран Хятадын зах зээл рүү өндөр хүчдэлийн шугамаар эрчим хүч экспортлохоор төлөвлөсөн уг төсөл 2023 оноос хойш бүрэн зогссон байв. Төсөл урагшлах ямар нэгэн бодит алхам хийгдээгүйн улмаас 2025 онд GEM уг төслийг "бүрмөсөн цуцлагдсан" ангилалд оруулснаар манай улс дэлхийн "чартад" ийнхүү гэнэт 1-р байранд бичигджээ.
Шивээ-Овоо төсөл цуцлагдсан нь макро эдийн засгийн хувьд илүү бодит бөгөөд ашигтай стратеги руу шилжих боломжийг олгож байна. Асар өндөр өртөгтэй цахилгаан станц, дамжуулах шугам барьж Хятадын дотоодын эрчим хүчний сүлжээнээс хамааралтай болохын оронд Монгол Улс өнөөдөр нүүрсээ түүхийгээр нь, тэр дундаа коксжих нүүрсээ шууд Хятадын металлургийн үйлдвэрүүдэд нийлүүлэх хувилбарыг илүүд үзэж байна. БНХАУ зөвхөн өнгөрсөн онд нүүрсний станцын хүчин чадлаа 78.1 ГВт-аар нэмэгдүүлсэн нь манай түүхий нүүрсний гадаад эрэлт ирэх жилүүдэд ч маш өндөр байна гэдгийн баталгаа юм. Шивээ-Овоо шиг бүтэшгүй мега төсөлд хөрөнгө түгжихгүйгээр Гашуунсухайт, Шивээхүрэн боомтын төмөр замын логистикт анхаарлаа хандуулсан нь эдийн засгийн үр ашгийг хурдтай өсгөж байна.
• ДНБ-ий 7%-9%-ийн Тогтвортой Өсөлт
Цахилгаан гаргах гэж дотооддоо бага үр ашигтайгаар нүүрс шатааж, байгаль орчны ачаалал нэмэхийн оронд Хятад руу хийх шууд нүүрсний экспортыг урт хугацаанд жил бүр 75-80 сая тоннд тогтвортой барьснаар манай улсын бодит ДНБ-ий өсөлт ойрын жилүүдэд бүс нутагтаа тэргүүлэх түвшинд хадгалагдана.
• Үндэсний Баялгийн Сан ба Голланд Өвчнөөс Сэргийлэх Нөхцөл
Олон улсын хэмжээнд АНУ болон Ойрхи Дорнодын геополитикийн хурцадмал байдлаас шалтгаалж байгалийн хийн үнэ өссөн нь нүүрсний дэлхийн жишиг үнийг 20%-иар хөөргөдөөд байна. Энэхүү үнийн өсөлтөөс орж ирэх экспортын нэмэлт орлогыг шинээр байгуулагдсан Үндэсний баялгийн санд төвлөрүүлэх боломж бий.
• ESG Хөрөнгө Оруулалт ба Ногоон Шилжилт
5.3 ГВт-ын нүүрсний төслийг портфолиосоо хассанаар Монгол Улс олон улсын тавцанд уур амьсгалын өөрчлөлтийн эсрэг амлалтаа биелүүлж буй "ногоон" түнш гэдгээ харуулна.